Przegląd
Rozporządzenie (UE) 2024/573 ma na celu ograniczenie emisji fluorowanych gazów cieplarnianych poprzez zapobieganie ich uwalnianiu, odzysk, ograniczenia i system kontyngentów HFC. Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/2215 określa wymogi dotyczące certyfikacji. Technicy muszą rozumieć zarówno niszczenie warstwy ozonowej, jak i wpływ na klimat.
Zubożenie warstwy ozonowej i globalne ocieplenie
- Potencjał niszczenia warstwy ozonowej (ODP) porównuje wpływ na niszczenie warstwy ozonowej z R-11, którego ODP wynosi 1. Ozon stratosferyczny chroni przed promieniowaniem ultrafioletowym.
- CFC i HCFC zawierają chlor. Promieniowanie ultrafioletowe uwalnia atomy chloru, które katalitycznie niszczą tysiące cząsteczek ozonu. R-12 należy do CFC; R-22 należy do HCFC i ma ODP wynoszący 0,055.
- Dziura ozonowa: definiuje ją zawartość ozonu poniżej 220 jednostek Dobsona.
- Współczynnik globalnego ocieplenia (GWP) porównuje ocieplenie wywołane przez jednakowe masy gazów w okresie 100 lat. CO₂, oznaczany jako R-744, ma GWP równy 1.
- HFC mają zerowy ODP, ale mogą mieć wysoki GWP: R-134a 1430, R-32 675, R-410A 2088 i R-404A 3922.
- Alternatywy: HFO i naturalne czynniki chłodnicze mają zerowy ODP. Amoniak, R-717, ma zerowy GWP, ale jest toksyczny. Propan, R-290, ma niski GWP, ale jest palny.
Obliczanie ekwiwalentu CO2
Ekwiwalent CO2 (tony) = masa czynnika chłodniczego (kg) × GWP ÷ 1000.
Na przykład:
- 10 kg R-410A: 10 × 2088 ÷ 1000 = 20,88 t CO₂e.
- 8 kg R-407C: 8 × 1774 ÷ 1000 = 14,192 t CO₂e.
Do określenia obowiązków dotyczących urządzenia wykorzystaj wielkość napełnienia, a do obliczenia emisji — masę faktycznie uwolnionego czynnika.
Rozporządzenie (UE) 2024/573 dotyczące F-gazów — kluczowe przepisy
- Kontyngenty HFC: ilości wprowadzane do obrotu w UE są kontrolowane w tonach ekwiwalentu CO2. Czynniki chłodnicze o wyższym GWP zużywają większą część kontyngentu na każdy kilogram. Od 2050 r. kontyngent wynosi zero.
- Zakazy dotyczące urządzeń: od 1 stycznia 2015 r. zakazane jest wprowadzanie do obrotu domowych chłodziarek i zamrażarek zawierających HFC o GWP ≥150. Od 1 stycznia 2026 r. ograniczenie obejmuje wszystkie F-gazy, z zastrzeżeniem wyjątku związanego z bezpieczeństwem w miejscu użytkowania.
- Klimatyzacja z pojedynczym układem typu split: od 1 stycznia 2025 r. zakaz wprowadzania do obrotu obejmuje układy zawierające mniej niż 3 kg F-gazów o GWP ≥750. Układ napełniony 2,5 kg R-410A spełnia te kryteria.
W przypadku stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła podstawowe odstępy między kontrolami szczelności wynoszą:
| Napełnienie HFC | Napełnienie gazem z sekcji 1 załącznika II, w tym HFO | Odstęp bez systemu wykrywania wycieków |
|---|---|---|
| Od 5 do <50 t CO₂e | Od 1 do <10 kg | 12 miesięcy |
| Od 50 do <500 t CO₂e | Od 10 do <100 kg | 6 miesięcy |
| ≥500 t CO₂e | ≥100 kg | 3 miesiące |
Sprawny system wykrywania wycieków podwaja te odstępy i jest obowiązkowy w najwyższym przedziale. Przy 120 t CO₂e kontrole bez systemu wykrywania wycieków przeprowadza się co sześć miesięcy; system jest opcjonalny.
Oznakowane urządzenia hermetycznie zamknięte są zwolnione z kontroli przy napełnieniu poniżej 10 t CO₂e w przypadku HFC lub poniżej 2 kg w przypadku gazów z sekcji 1 załącznika II.
Dokumentacja urządzeń wymagających kontroli musi obejmować napełnienia, ilości dodanego i odzyskanego czynnika, serwisowanie oraz wyniki kontroli. Przechowuj ją przez co najmniej pięć lat.
Protokół montrealski i poprawka z Kigali
- Protokół montrealski (1987): reguluje substancje zubożające warstwę ozonową. Określony w nim harmonogram dotyczący HCFC dla państw rozwiniętych wymagał ograniczenia zużycia o 90% względem poziomu bazowego do 2015 r.
- Protokół z Kioto (1997): dotyczy gazów cieplarnianych. Pierwotnie obejmował sześć grup: CO₂, metan, podtlenek azotu, HFC, PFC i heksafluorek siarki.
- Poprawka z Kigali (2016): wprowadziła stopniowe ograniczanie ilości HFC w ramach protokołu montrealskiego. Weszła w życie 1 stycznia 2019 r.; harmonogramy różnią się w zależności od grupy państw.
Wpływ emisji na środowisko
Emisje bezpośrednie wynikają z ubytków czynnika chłodniczego. Emisje pośrednie wynikają ze zużycia energii. Zabrudzone wymienniki ciepła, nieprawidłowe nastawy i niewłaściwy dobór wielkości urządzeń zwiększają zapotrzebowanie na energię elektryczną oraz emisje związane z jej wytwarzaniem. Niski GWP nie eliminuje potrzeby efektywnej eksploatacji.
Odpowiedzialne postępowanie
Certyfikacja jest wymagana przy instalowaniu, serwisowaniu, naprawie, likwidacji, odzysku i kontrolach szczelności objętych przepisami, z nielicznymi wyjątkami. Certyfikat A1 obejmuje F-gazy i węglowodory bez ograniczeń wielkości napełnienia. Nabywcy czynników chłodniczych muszą posiadać odpowiedni certyfikat lub zatrudniać certyfikowany personel. Sprzedaż napełnionych urządzeń, które nie są hermetycznie zamknięte, wymaga dowodu, że zostaną zainstalowane przez certyfikowany podmiot.
Uwalnianie do atmosfery, które nie jest konieczne ze względów technicznych, jest zabronione. Odzyskuj czynnik chłodniczy w celu recyklingu, regeneracji lub zniszczenia. Usuwaj nieszczelności bez zbędnej zwłoki. W przypadku stacjonarnych urządzeń wymagających kontroli sprawdź skuteczność naprawy po co najmniej 24 godzinach pracy i w ciągu jednego miesiąca.
Wskazówka egzaminacyjna: Rozróżniaj ODP i GWP. Aby uzyskać wynik w tonach ekwiwalentu CO2, dziel przez 1000 i dokładnie stosuj progi dotyczące kontroli szczelności.
